Бид нийгэмд мэргэжилтнүүдийн дуу хоолойг хүргэхийг зорьж байгаа билээ. Энэ удаад Lemon Press Opinions танд Өмгөөллийн Фиделитас Партнерс ХХН-ийн хамтран үүсгэн байгуулагч, Партнер өмгөөлөгч Э.Энхцэцэгийн виртуал хөрөнгийн талаарх нийтлэлийг хүргэж байна. Тухлан сууж уншина уу!

Виртуал хөрөнгийг төлбөрийн зорилгоор ашиглах зохицуулалтын орчин

Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн тухай хуулиар виртуал хөрөнгө төлбөрийн зорилгоор ашиглагдах үндсэн шинжтэй боловч Монголбанкнаас зөвшөөрсөн албан ёсны төлбөрийн хэрэгсэл биш болохыг тодорхойлсон. Үүнээс виртуал хөрөнгийг төлбөрт ашиглаж болох ч албан ёсны төлбөрийн хэрэгсэл гэж хүлээн зөвшөөрөхгүй гэх дүгнэлтийг хийж болно. Гэвч төлбөрийн зорилгоор ашиглах тохиолдолд ямар зохицуулалтын хүрээнд байх нь санхүүгийн хэрэгсэл эсхүл төлбөрийн үйлчилгээнд холбогдох хуулиудад өөрчлөлт оруулаагүйгээс зохицуулалтын тодорхойгүй нөхцөлийг үүсгээд байна.

Виртуал хөрөнгө, түүнд суурилсан үйлчилгээг нээлттэй байхаар зохицуулж буй улсуудад крипто хөрөнгийг төлбөрийн зориулалтаар ашиглахыг тодорхой хэлбэрээр зохицуулж байна. Жишээлбэл, Японы хувьд крипто хөрөнгийн төрлөөс хамаарч стэйбл койныг Банкны хууль, Төлбөрийн үйлчилгээний хууль, секьюрити токеныг Санхүүгийн хэрэгсэл ба биржийн хууль, бусад төрлийн крипто хөрөнгийг Төлбөрийн үйлчилгээний хуулиар зохицуулж буй. Түүнчлэн Сингапурт блокчэйн технологи ашиглаж, түүнд суурилсан, биет бус, үнэ цэнийн дижитал илэрхийллийг дижитал төлбөрийн токенд хамааруулж Төлбөрийн үйлчилгээний хуулиар зохицуулж байна. Ингэхдээ дижитал төлбөрийн токен нь албан ёсны төлбөрийн хэрэгсэл биш боловч бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний худалдан авалт болон төлбөрийн бусад зорилгоор ашиглах боломжтой.

Ийнхүү виртуал хөрөнгийг төлбөрийн зориулалтаар ашиглах нь албан ёсны төлбөрийн хэрэгслийн ойлголтоос ялгаатай. Тухайлбал, Эл Салвадор болон Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улсууд биткойныг төлбөрийн албан ёсны хэрэгслээр буюу тухайн улсын мөнгөн тэмдэгттэй ижил, нийтээр төлбөрт ашиглахыг хүлээн зөвшөөрснийг дурдаж болно.

Монголд 2021 онд нийтэд санал болгож худалдсан токенуудаас жишээлбэл, SPC, ARDX, ELFC, ZESC, OBOT гэх зэрэг токенууд “utility token” буюу хөрөнгө босгож буй төслийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг үнэ төлбөргүй эсхүл хөнгөлттэй нөхцөлөөр худалдан авах замаар төлбөрийн зориулалтаар ашиглах нөхцөлийг танилцуулгадаа тусгасан байдаг. Жишээлбэл, StorePay (SPC) токен суурилж буй үндсэн үйлчилгээ нь “одоо аваад дараа төл” гэх финтек үйлчилгээ бөгөөд үйлчилгээг ашиглаж худалдан авалт хийсэн үнийн дүнгээс 1%-3%-ийн урамшуулалд SPC токеныг буцаан олгох, токен худалдан авах замаар үйлчилгээний эрхээ нэмэгдүүлэх, урамшууллын токеныг дараагийн худалдан авалтад зах зээлийн ханшаар тооцож ашиглах боломжийг танилцуулсан. Мөн АрдКойн (ARDX) экосистемд хамаарч буй компаниудын бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг худалдан авсан харилцагчид урамшууллын оноо хэлбэрээр олгогдох боломжтой. Ийнхүү урамшуулалд олгосон ARDX-г зах зээлийн ханшаар тооцон буцаан худалдан авч, шатаалт хийдэг. 

Дээр дурдсанчлан тухайлсан виртуал хөрөнгө гаргагчийн санал болгож буй хэлбэрээр хязгаарлагдмал бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний төлбөрт виртуал хөрөнгийг ашиглаж болно. Зохицуулагч байгууллагуудаас виртуал хөрөнгийг төлбөрт ашиглах харилцааг албан ёсны төлбөрийн хэрэгсэл биш, бараа, ажил, үйлчилгээний үнийг төгрөгөөр илэрхийлж, төлбөрийг төгрөгөөр гүйцэтгээгүй бол хувь хүнийг ₮4 саяар, хуулийн этгээдийн ₮40 саяар торгох хариуцлага хүлээлгэх талаар Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн тухай хууль батлагдахаас өмнө мэдэгдэж байсан. Уг байр суурийг хэвээр хадгалж буй нь нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдөх төлбөрийн хэрэгсэлд хамаарах зохицуулалтын агуулгыг “явцууруулан” тайлбарлаж байгаа явдал юм.

Төлбөрийн үйлчилгээ дэх Стэйбл койны үр нөлөө 

Виртуал хөрөнгийн ханшийн хэт хэлбэлзэл буюу тогтворгүй байдал нь санхүүгийн үйлчилгээнд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэй тул үүнийг бууруулах, төлбөрийн үйлчилгээг шуурхай, шимтгэл багатай шийдэх үндсэн давуу талууд стэйбл койнд байдаг. Эдгээр давуу талууд нь төлбөрийн үйлчилгээний системд хурдтай өсөлт, инновацийг нэвтрүүлэх боломжтой гэж үзэж байна. Тиймээс төлбөрийн албан ёсны хэрэгсэл болох валюттай ижил үнэ цэнийг хадгалах шинж бүхий стэйбл койны хувьд өмнөх хэсэгт дурдсан ютилити токентой харьцуулахад илүү өргөн хүрээнд төлбөрт ашиглагдах боломжтой. 

Стэйбл койны хэрэглээнд хамаарах зохицуулалтын нэгдсэн хандлага олон улсад тогтоогүй боловч улс орнууд өөрсдийн онцлогт нийцүүлэн зохицуулж буй. Тухайлбал, Японы зохицуулалтын дагуу стэйбл койныг дижитал мөнгөний төрөлд хамааруулж зөвхөн банк, хөрөнгө шилжүүлгийн болон итгэлцлийн үйлчилгээ эрхлэгч компани гаргах эрхтэй. 

Түүнчлэн Сингапурын санхүүгийн үйлчилгээний зохицуулагч байгууллага болох Monetary Agency of Singapore-с стэйбл койны давуу талыг төлбөрт ашиглах, зохицуулалтын дэвшилтэт хандлага баримтлах, банкнаас стэйбл койн гаргах зэрэг ялгаатай төрлийн стэйбл койн гаргахад нээлттэй орчин бүрдүүлэх зорилгоор баримт бичгийн төслийг томьёолж танилцуулсан. Үр дүнд нь одоогийн Төлбөрийн үйлчилгээний хуулиар зохицуулж буй дижитал төлбөрийн токеноос 1 төрлийн валютын ханшид уягдсан стэйбл койныг салгаж, уг төрлийн стэйбл койн гаргах үйлчилгээнд хамаарах тухайлсан зохицуулалтын орчныг бий болгоно гэж үзэж байна. Тухайлбал, Сингапур доллар эсхүл G-10 улсын валютын ханшид уягдсан стэйбл койныг Сингапурт гаргах үйлчилгээг Төлбөрийн үйлчилгээний тухай хуульд заасан төлбөрийн үйлчилгээнд хамааруулан нэмэх, ингэснээр гаргагч этгээдэд стэйбл койныг хадгалах, удирдах зэрэг шаардлагатай бусад үүрэг хүлээлгэх зорилготой.   

Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн тухай хуулиар тодорхойлсон виртуал хөрөнгөд стэйбл койн хамаарах боловч стэйбл койнд хамаарах тусгайлсан зохицуулалт Монголд байхгүй. Гэхдээ, Монголын мөнгөн тэмдэгт болох төгрөгийн ханшид уягдсан, виртуал хөрөнгийн арилжааг хялбарчлах, арилжааны эрсдэлийг бууруулах зорилгоор гаргасан MONT стэйбл койн крипто хөрөнгийн биржүүдэд арилжаалагдаж байна. Харин виртуал хөрөнгийг төлбөрийн зорилгоор ашиглах зохицуулалтын орчин боловсронгуй биш байгаагаас стэйбл койны үндсэн шинжид тулгуурласан төлбөрийн үйлчилгээний шийдэл нэвтрүүлэх замаар технологийн дэвшлийг ашиглах нөхцөл бүрдэхгүй байх үр дагавар бий болжээ.